Καταρράκτης και γλαύκωμα: όταν τα δυο προβλήματα συνυπάρχουν
Ο καταρράκτης και το γλαύκωμα αποτελούν τις δύο συχνότερες αιτίες τύφλωσης παγκοσμίως και συχνά συνυπάρχουν στον ίδιο ασθενή.
Η αντιμετώπιση και των δύο παθήσεων μπορεί να απαιτήσει χειρουργική επέμβαση. Ο καταρράκτης χειρουργείται όταν η θόλωση του φυσικού φακού επηρεάζει σημαντικά την όραση, ενώ το γλαύκωμα αντιμετωπίζεται χειρουργικά όταν η φαρμακευτική αγωγή ή οι θεραπείες με laser δεν επαρκούν ή όταν ο ασθενής δεν μπορεί να ακολουθήσει σωστά τη θεραπεία με κολλύρια.
Συνδυασμένη επέμβαση καταρράκτη και γλαυκώματος
Η χειρουργική αποκατάσταση των δύο παθήσεων μπορεί να πραγματοποιηθεί ταυτόχρονα, σε μία μόνο επέμβαση, με συνδυασμό των κατάλληλων χειρουργικών τεχνικών.
Τα τελευταία χρόνια εφαρμόζονται επίσης σύγχρονες, ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές (MIGS), με τη χρήση ειδικών συσκευών, οι οποίες συμβάλλουν αποτελεσματικά στη ρύθμιση της ενδοφθάλμιας πίεσης και στη βελτίωση της αντιμετώπισης του γλαυκώματος.
Όταν συνυπάρχουν καταρράκτης και γλαύκωμα, σε κάποιες περιπτώσεις και μόνο η αφαίρεση του καταρράκτη μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση της ενδοφθάλμιας πίεσης η οποία είναι αυξημένη στο γλαύκωμα. Ωστόσο το όφελος αυτό συχνά είναι περιορισμένο και προσωρινό, συνήθως της τάξεως των 2 μονάδων (mmHg) μέτρησης πίεσης. Το όφελος φαίνεται να είναι μεγαλύτερο σε οφθαλμούς με ψευδοαποφολίδωση, μια κατάσταση πολύ συχνή στον ελληνικό πληθυσμό. Σε κάθε περίπτωση η απόφαση είναι εξατομικευμένη, ο εξειδικευμένος οφθαλμίατρος, εκτιμώντας τα υπέρ και τα κατά της κάθε θεραπευτικής προσέγγισης, είναι αυτός που θα αποφασίσει εάν στη συγκεκριμένη περίπτωση χρειάζεται μόνο επέμβαση καταρράκτη (συνήθως σε ήπια γλαυκώματα) ή συνδυασμένη ταυτόχρονη χειρουργική επέμβαση για καταρράκτη και για γλαύκωμα.
Σε περιπτώσεις σοβαρού γλαυκώματος με αρρύθμιστη πίεση οφθαλμών, παρά τη θεραπεία με κολλύρια, επιβάλλεται η αντιγλαυκωματική επέμβαση. Η κλασική επέμβαση ονομάζεται τραμπεκουλεκτομή και σε έμπειρα χειρουργικά χέρια, παρουσιάζει εξαιρετικά αποτελέσματα ρύθμισης της ενδοφθάλμιας πίεσης. Επειδή όμως η ίδια η επέμβαση για το γλαύκωμα μπορεί να επιταχύνει την ανάπτυξη καταρράκτη, είναι ίσως προτιμότερο να γίνονται οι δύο επεμβάσεις (γλαυκώματος και καταρράκτη) συγχρόνως. Επιπρόσθετος λόγος γι΄αυτό είναι ότι, αν προηγηθεί η επέμβαση γλαυκώματος και χρειαστεί να ακολουθήσει επέμβαση καταρράκτη, αυτή η δεύτερη επέμβαση μπορεί να επηρεάσει την καλή ρύθμιση της ενδοφθάλμιας πίεσης. Σε κάθε περίπτωση συνιστάται η χρήση ειδικών φαρμάκων κατά τη διάρκεια της αντιγλαυκωματικής επέμβασης. Τα φάρμακα αυτά ονομάζονται αντιμεταβολίτες (πιο συχνά χρησιμοποιείται η μιτομυκίνη C), και σκοπό έχουν να εμποδίσουν την επουλωτική διεργασία του οργανισμού, ώστε να διατηρηθεί μόνιμα καλό μετεγχειρητικό αποτέλεσμα ρύθμισης της ενδοφθάλμιας πίεσης.
Ειδικές βαλβίδες γλαυκώματος για αποχέτευση του υδατοειδούς υγρού από τον οφθαλμό μπορούν να χρησιμοποιηθούν όταν η συμβατική επέμβαση γλαυκώματος (τραμπεκουλεκτομή) αποτύχει στη ρύθμιση της πίεσης ή όταν σε ειδικές περιπτώσεις κρίνεται εξ αρχής ότι η συμβατική επέμβαση έχει χαμηλά ποσοστά επιτυχίας. Αυτές οι ειδικές βαλβίδες γλαυκώματος είναι διαφόρων τύπων (Ahmed, Molteno, Baerveldt). Η χρήση τους τα τελευταία χρόνια αυξάνεται, καθώς έχει αποδειχτεί η αποτελεσματικότητά τους. Οι επεμβάσεις χρήσης βαλβίδων μπορούν να συνδιαστούν με επέμβαση καταρράκτη με επίσης πολύ καλά αποτελέσματα.
Νεότερες, ελάχιστα παρεμβατικές μέθοδοι χειρουργικής θεραπείας του γλαυκώματος έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια, και έχουν αρχίσει να εφαρμόζονται στην κλινική πράξη. Μεταξύ αυτών, η mini-βαλβίδα Ex-Press με την οποία ο Δρ Καραμπάτσας έχει προσωπική εμπειρία για πάνω από 15 χρόνια, η καναλοπλαστική, η εκ των έσω τραμπεκουλοτομή, η χρήση ειδικών stent (Solx, iStent) παράκαμψης της αποχέτευσης, η ενδοκυκλοφωτοπηξία, ενώ τελευταία δοκιμάζεται και η χρήση excimer laser τραμπεκουλοτομής. Όλες αυτές οι μέθοδοι προσδίδουν καινούργια θεραπευτικά όπλα στον χειρουργό του γλαυκώματος, ενώ σκοπός είναι να μπορούν να συνδυαστούν και με ταυτόχρονη επέμβαση καταρράκτη με εσωτερική προσέγγιση, αφήνοντας δηλαδή ανέγγιχτο τον επιπεφυκότα του οφθαλμού.
Συμπερασματικά, ο εξειδικευμένος χειρουργός γλαυκώματος και καταρράκτη είναι αυτός που σε κάθε περίπτωση θα πάρει την κατάλληλη απόφαση αναφορικά με την αντιμετώπιση περιστατικών στα οποία συνυπάρχουν καταρράκτης και γλαύκωμα. Η απόφαση θα βασιστεί στα κλινικά και δημογραφικά στοιχεία του κάθε ασθενούς ξεχωριστά, όπως η ηλικία του και το προσδόκιμο επιβίωσής του, η σοβαρότητα της πάθησης του γλαυκώματος, η ανοχή του ασθενούς στη χρήση κολλυρίων, καθώς επίσης και το επιθυμητό επίπεδο ενδοφθάλμιας πίεσης. Στα μάτια με γλαύκωμα ανοικτής γωνίας, η χειρουργική επέμβαση καταρράκτη και μόνο μπορεί να προσδώσει ένα περιορισμένο κλινικό όφελος στη μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης. Σε περίπτωση συνυπάρχοντος σημαντικού καταρράκτη και μη ρυθμιζόμενου γλαυκώματος, η συνδυασμένη χειρουργική επέμβαση καταρράκτη και ταυτόχρονα του γλαυκώματος είναι ενδεχομένως η πιο ενδεδειγμένη λύση.
