Οφθαλμολογικός έλεγχος παιδιών

Ο πρώτος οφθαλμολογικός έλεγχος θα πρέπει να γίνει πολύ νωρίς, τον πρώτο μήνα της ζωής του παιδιού. Για πρακτικούς λόγους αυτό μπορεί να γίνει στο μαιευτήριο και είναι απολύτως ανώδυνος για το νεογνό. Η εξέταση πραγματοποιείται με διόφθαλμη οφθαλμοσκόπηση για να διαπιστώσουμε αν υφίστανται γενετικές παθήσεις, όπως είναι συγγενείς ανωμαλίες των βλεφάρων, ο συγγενής καταρράκτης, το συγγενές γλαύκωμα, το ρετινοβλάστωμα, κάποιες παθήσεις του οπτικού νεύρου, καθώς και η αμφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας. Ευτυχώς οι παθήσεις αυτές δεν είναι πολύ συνηθισμένες, όταν όμως υπάρχουν πρέπει να αντιμετωπισθούν άμεσα για να έχουμε τα κατά τα καλύτερα δυνατόν αποτελέσματα. Πολύ συχνά τα νεογνά παρουσιάζουν δακρύρροια και εκκρίσεις, που αποτελούν συχνά ενδείξεις ανεπαρκούς διάνοιξης του ρινοδακρυϊκού συστήματος και χρήζουν κατάλληλης θεραπείας.

Ο επόμενος οφθαλμολογικός έλεγχος γίνεται στην ηλικία των 1-2 ετών. Στην ηλικία αυτή, λόγω καλύτερης συνεργασίας του παιδιού, μπορούμε να διαγνώσουμε αν υπάρχει ή όχι στραβισμός (δηλαδή αν οι δύο οφθαλμοί είναι ευθυγραμμισμένοι μεταξύ τους) και αν η διόφθαλμη όραση που είναι καθοριστική για την απόκτηση στερεοσκοπικής όρασης, αναπτύσσεται φυσιολογικά. Ο στραβισμός είναι μια αρκετά συνηθισμένη διαταραχή που δεν απαιτεί πάντα χειρουργική επέμβαση. Ωστόσο επειδή ο στραβισμός συνδέεται ενίοτε με αδράνεια τους ενός οφθαλμού (αμβλυωπία ή τεμπέλικο μάτι), στις περιπτώσεις αυτές πρέπει να αντιμετωπιστεί έγκαιρα και ο στραβισμός και η αμβλυωπία για να βελτιωθεί η όραση του αδύναμου (τεμπέλικου) ματιού.

Στην ηλικία αυτή γίνεται επίσης διαθλαστικός έλεγχος των παιδιών για την ύπαρξη μυωπίας, υπερμετρωπίας και αστιγματισμού μέσω μιας ειδικής εξέτασης που ονομάζεται σκιασκοπία και η οποία διενεργείται μετά από ενστάλλαξη σταγόνων μυδριατικού κολλυρίου). Γυαλιά θα χορηγηθούν αν είναι απαραίτητα ώστε το παιδί να αναπτύξει σωστή διόφθαλμη όραση (καλή όραση και στα δύο μάτια) και να αποφευχθεί η εμφάνιση αμβλυωπίας (τεμπέλικο μάτι). Μια μεγάλη διαφορά στη διάθλαση των δύο οφθαλμών (ανισομετρωπία) μπορεί κι αυτή με τη σειρά της να προκαλέσει αμβλυωπία και πρέπει να αντιμετωπιστεί έγκαιρα με κάλυψη του καλού ματιού από αυτή την ηλικία. Αμβλυωπία επίσης μπορεί να προκύψει αν υπάρχει συγγενής πτώση βλεφάρου (βλεφαρόπτωση) που εμποδίζει την όραση από το ένα μάτι. Με την κατάλληλη χειρουργική αντιμετώπιση το πρόβλημα αυτό αντιμετωπίζεται.

Μετά την εξέταση του 2^ου έτους, εάν το παιδί δεν έχει κάποιο από τα προαναφερόμενα προβλήματα που οδηγούν στην αμβλυωπία, ο επόμενος οφθαλμολογικός έλεγχος πρέπει να γίνεται στην ηλικία των 4 ετών, λίγο πριν ξεκινήσει το σχολείο. Έτσι θα αποκλειστούν και τυχόν μαθησιακά προβλήματα που μπορεί να σχετίζονται με οφθαλμολογικές διαταραχές που πολύ συχνά δεν γίνονται αντιληπτές, ούτε από τους γονείς ούτε από το παιδί. Σ’ αυτή την ηλικία ελέγχεται αναλυτικά η οπτική οξύτητα σε καθέναν από τους δύο οφθαλμούς, καθώς και η χρωματική αντίληψη. Τα αγόρια εμφανίζουν συχνότερα προβλήματα που σχετίζονται με διαταραχές της αντίληψης των χρωμάτων απ’ ότι τα κορίτσια.

Σύμφωνα με τις τελευταίες κατευθυντήριες οδηγίες όπως αυτές δημοσιεύτηκαν στο Optometry and Vision Science (2015), όλα τα παιδιά πρέπει να υποβάλλονται σε πλήρη οφθαλμολογικό έλεγχο μεταξύ της ηλικίας 36 μηνών (3 ετών) και πριν την ηλικία των 72 μηνών (6 ετών) – κατά προτίμηση κάθε χρόνο – χρησιμοποιώντας τεκμηριωμένες μεθόδους ελέγχου. Ο έλεγχος της οπτικής οξύτητας πρέπει να γίνεται με το κάθε μάτι ξεχωριστά χρησιμοποιώντας συγκεκριμένους τύπους οπτοτύπων (διαγραμμάτων όρασης) και σε συγκεκριμένη απόσταση.

Μελέτες που έχουν διεξαχθεί στην Ελλάδα έχουν δείξει ότι το 20% των παιδιών, όταν αυτά ξεκινούν το σχολείο, παρουσιάζουν οφθαλμολογικές παθήσεις, οι οποίες τότε για πρώτη φορά ανακαλύπτονται και πολλές φορές είναι αργά να αντιμετωπιστούν, με αποτέλεσμα  τα παιδιά να κινδυνεύουν με χαμηλή όραση σ’ όλη τους τη ζωή.

Κατά τη σχολική ηλικία ο έλεγχος θα πρέπει να επαναλαμβάνεται ετησίως έως την ηλικία των 12 ετών και μετά ανά δύο χρόνια, εκτός εάν πιο νωρίς το παιδί διαμαρτυρηθεί για συμπτώματα, όπως πονοκέφαλοι, ή δυσκολία στην κοντινή εργασία ή στην ανάγνωση του πίνακα στο σχολείο.